گفت‌وگو با نیما صمدی فر؛ چرا بایک فیتینگ برای دوچرخه سواران اهمیت دارد؟

بایک فیتینگ یا Bike Fitting یکی از موضوعاتی است که شاید بسیاری از دوچرخه سواران آن را فقط به تنظیم ارتفاع زین محدود بدانند؛ در حالی که تنظیم صحیح موقعیت بدن روی دوچرخه، مجموعه‌ای از اندازه‌گیری‌ها و تنظیمات مختلف را شامل می‌شود که می‌تواند روی راحتی، کیفیت رکاب زدن و راندمان حرکتی تأثیرگذار باشد.

در این گفت‌وگو با نیما صمدی فر، دوچرخه سوار، مربی و داور رسمی، درباره اهمیت بایک فیتینگ، نحوه تنظیم دوچرخه متناسب با بدن، نقش پل کفش، دردهای ناشی از پوزیشن نامناسب و تفاوت Bike Sizing با Bike Fitting صحبت کرده‌ایم.

نیما صمدی فر که از سال ۱۳۷۲ دوچرخه سواری را آغاز کرده، از سال ۲۰۱۵ به‌صورت حرفه‌ای در زمینه بایک فیتینگ فعالیت می‌کند و تجربه انجام بیش از ۱۲۰۰ بایک فیتینگ برای دوچرخه سواران رشته‌ها و سبک‌های مختلف را دارد.

بایک فیتینگ چیست؟

اولین سؤال این است که بایک فیتینگ دقیقاً چیست و چه بخش‌هایی از دوچرخه را در بر می‌گیرد؟ صمدی فر در پاسخ، تعریف ساده و روشنی از این فرآیند ارائه می‌دهد:

«بایک فیتینگ به زبان ساده یعنی تنظیم دقیق زوایای دوچرخه براساس فرم آناتومی و سطح آمادگی ورزشکار.»

به گفته صمدی فر، بایک فیتینگ فقط به تنظیم ارتفاع زین یا جلو و عقب بودن آن ختم نمی‌شود. در یک فرآیند کامل، بخش‌های مختلف دوچرخه متناسب با بدن و شرایط دوچرخه سوار بررسی و تنظیم می‌شوند.

• تنظیم دقیق پل کفش در رکاب‌های قفل‌شو
• ارتفاع زین
• شیب زین
• میزان جلو یا عقب بودن زین
• میزان اختلاف ارتفاع فرمان نسبت به زین
• سنجش سایز مناسب کرپی
• سنجش سایز مناسب فرمان
• محل قرارگیری ترمزها و دسته دنده‌ها

البته این تنظیمات با توجه به رشته و سبک دوچرخه سواری می‌توانند متفاوت باشند. برای مثال، نیازهای یک دوچرخه سوار کورسی با یک دوچرخه سوار کراس کانتری، دوچرخه سوار پیست یا فردی که برای تور و سفر با دوچرخه رکاب می‌زند، یکسان نیست.

بدن هر دوچرخه سوار، تنظیمات مخصوص خودش را می‌خواهد

یکی از مهم‌ترین نکات در بایک فیتینگ این است که نمی‌توان یک موقعیت ثابت را برای همه دوچرخه سواران مناسب دانست. فرم بدن، آناتومی و سطح آمادگی افراد با یکدیگر متفاوت است و همین موضوع باعث می‌شود تنظیمات دوچرخه نیز برای هر فرد متفاوت باشد.

نیما صمدی فر تأکید می‌کند که در فرآیند بایک فیتینگ، موارد مختلفی از جمله فرم لگن، فرم رکاب زدن فعلی ورزشکار، سابقه جراحی روی مفاصل یا استخوان‌ها، میزان انعطاف‌پذیری بدن و سطح آمادگی ورزشکار مورد توجه قرار می‌گیرند.

«بایک فیتینگ برای هر فرد مختص او بوده و تنظیمات منحصر به فرد است؛ چراکه فرم آناتومی و سطح آمادگی ورزشکاران متفاوت است.»

بایک فیتینگ در رشته‌های مختلف دوچرخه سواری

تنظیمات مناسب دوچرخه به نوع استفاده و رشته دوچرخه سوار نیز وابسته است. موقعیت بدن و زوایای مناسب برای یک دوچرخه سوار پیست لزوماً همان چیزی نیست که برای یک دوچرخه سوار جاده یا کراس کانتری مناسب باشد.

به همین دلیل در بایک فیتینگ باید علاوه بر مشخصات بدنی فرد، نوع دوچرخه و سبک استفاده از آن نیز در نظر گرفته شود؛ از دوچرخه‌های کورسی و کوهستان گرفته تا دوچرخه‌های پیست، تایم‌تریال، کراس کانتری، تورینگ، شهری و سایر سبک‌ها.

هدف بایک فیتینگ؛ راحتی در کنار راندمان حرکتی

یکی از دلایل اصلی مراجعه دوچرخه سواران برای بایک فیتینگ، وجود درد یا ناراحتی هنگام رکاب زدن است. صمدی فر می‌گوید برخی ورزشکاران در زمان مراجعه از درد در ناحیه کف دست‌ها، مچ دست، محل نشیمنگاه، کمر، زانو یا گردن شکایت دارند.

به گفته او، پس از انجام فرآیند بایک فیتینگ و اصلاح پوزیشن ورزشکار روی دوچرخه، این مشکلات در بسیاری از مراجعه‌کنندگان برطرف شده و در کنار افزایش راحتی، راندمان حرکتی نیز به شکل محسوسی بهتر شده است.

در نگاه صمدی فر، هدف بایک فیتینگ تنها راحت‌تر کردن نشستن روی دوچرخه نیست؛ بلکه اصلاح موقعیت بدن و دوچرخه می‌تواند به بهبود کیفیت حرکت و افزایش لذت دوچرخه سواری نیز کمک کند.

وقتی درد روی دوچرخه یک هشدار است

درد در حین دوچرخه سواری همیشه موضوعی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت. محل درد می‌تواند سرنخ مهمی برای بررسی موقعیت بدن و تنظیمات دوچرخه باشد؛ هرچند درد مداوم یا شدید نیازمند بررسی پزشکی نیز هست و بایک فیتینگ جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست.

از نظر صمدی فر، اصلاح پوزیشن ورزشکار روی دوچرخه در برخی موارد می‌تواند به رفع مشکلاتی که در زمان رکاب زدن ایجاد می‌شوند کمک کند و شرایط مناسب‌تری برای ادامه فعالیت فراهم آورد.

تجربه بازگشت دوباره به دوچرخه سواری

یکی از بخش‌هایی که صمدی فر از آن به‌عنوان تجربه‌ای ارزشمند در سال‌های فعالیت خود یاد می‌کند، مراجعه افرادی است که سابقه مشکلات جسمی یا جراحی داشته‌اند.

او می‌گوید نمونه‌هایی از مراجعه‌کنندگان، از دیسک گردن یا کمر رنج می‌برده‌اند یا سابقه انجام عمل جراحی روی زانو، کتف یا کمر داشته‌اند و بازگشت دوباره به دوچرخه سواری برایشان یک آرزو بوده است.

به گفته صمدی فر، این افراد پس از انجام بایک فیتینگ توانسته‌اند دوباره دوچرخه سواری را آغاز کنند و همین بخش از فعالیت برای او و مجموعه‌اش باعث رضایت و خوشحالی بوده است.

چرا نباید زوایای دوچرخه را خودمان تغییر دهیم؟

تنظیم زین، فرمان یا پل کفش در نگاه اول ساده به نظر می‌رسد؛ اما تغییر یک بخش می‌تواند روی موقعیت سایر قسمت‌های بدن و دوچرخه نیز تأثیر بگذارد.

به همین دلیل، تنظیمات اساسی پوزیشن بهتر است بر اساس اندازه‌گیری و بررسی دقیق بدن دوچرخه سوار انجام شود و از تغییرات متعدد و بدون شناخت کافی در زوایای دوچرخه پرهیز شود.

پل کفش؛ یکی از بخش‌های مهم بایک فیتینگ

در دوچرخه‌هایی که از رکاب‌های قفل‌شو استفاده می‌کنند، محل قرارگیری پل کفش یکی از بخش‌های مهم در فرآیند بایک فیتینگ است.

صمدی فر معتقد است قرارگیری نامناسب پل کفش می‌تواند به مرور زمان روی راستای حرکت پا و نحوه وارد شدن نیرو تأثیر منفی بگذارد و باعث ایجاد فشار نامناسب در ناحیه زانو شود. او همچنین احتمال بروز مشکلاتی مانند تغییر نامناسب راستای زانو و فشار بر ساختارهای زانو را از پیامدهای تنظیم نادرست می‌داند.

تنظیم پل کفش به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• میزان پهنای لگن
• طول کف پا
• فرم کف پا
• فرم زانوها
• اندازه کفش
• رشته و سبک دوچرخه سوار؛ مانند کورسی یا کراس کانتری

بنابراین، محل مناسب پل کفش را نمی‌توان صرفاً با یک اندازه ثابت برای همه دوچرخه سواران تعیین کرد.

Bike Sizing با Bike Fitting چه تفاوتی دارد؟

یکی از نکات مهمی که صمدی فر روی آن تأکید دارد، تفاوت بین BIKE SIZING و BIKE FITTING است. این دو فرآیند ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما یکسان نیستند.

«BIKE SIZING و BIKE FITTING دو مقوله مجزا هستند.»

Bike Sizing در زمان خرید دوچرخه انجام می‌شود و هدف آن انتخاب سایز کلی فریم متناسب با قد و ابعاد بدنی دوچرخه سوار است.

پس از تهیه دوچرخه با اندازه مناسب، نوبت به Bike Fitting می‌رسد؛ یعنی تنظیم دقیق دوچرخه خریداری‌شده متناسب با بدن فرد.

به گفته صمدی فر، حتی اگر دوچرخه خریداری‌شده کمی کوچک‌تر یا بزرگ‌تر از اندازه معمول فرد باشد، در بسیاری از موارد می‌توان با انجام بایک فیتینگ آن را تا حد زیادی برای دوچرخه سوار مناسب‌سازی کرد؛ با این حال، انتخاب صحیح سایز فریم همچنان اهمیت زیادی دارد.

بیش از ۱۲۰۰ بایک فیتینگ برای دوچرخه سواران مختلف

صمدی فر می‌گوید در طول سال‌های فعالیت خود بیش از ۱۲۰۰ بایک فیتینگ برای دوچرخه سواران با سبک‌ها و دوچرخه‌های مختلف انجام داده است.

این تجربه شامل دوچرخه سواران رشته‌های مختلف از جمله:

• دوچرخه سواری کورسی
• دوچرخه سواری کوهستان
• پیست
• گراول
• تورینگ و سفر با دوچرخه
• ترایاتلون
• دوچرخه سواری شهری
• دوچرخه‌های برقی

به گفته او، بخش قابل توجهی از مراجعه‌کنندگان را ورزشکاران حرفه‌ای کورسی، کوهستان و ترایاتلون تشکیل می‌دهند و اعضای تیم‌های ملی جاده، پیست و کوهستان، چه در بخش بانوان و چه آقایان، نیز به‌صورت سالانه برای بررسی هندسه بدن و موقعیت خود روی دوچرخه مراجعه می‌کنند.

صمدی فر همچنین می‌گوید فعالیت مجموعه او در سال ۲۰۱۵ به‌عنوان اولین مرکز بایک فیتینگ در ایران و خاورمیانه آغاز شده است.

چرا صمدی فر وارد حوزه بایک فیتینگ شد؟

نیما صمدی فر دوچرخه سواری را از سال ۱۳۷۲ آغاز کرد. در سال ۱۳۷۴ به عضویت تیم دوچرخه سواری دانشگاه آزاد مشهد درآمد و زیر نظر آقای مجید ناصری فعالیت خود را در مسیر ورزش حرفه‌ای ادامه داد.

از مهم‌ترین عناوین او می‌توان به نایب قهرمانی مسابقات المپیاد سراسری دانشجویان کشور در سال ۱۳۷۶، کسب مقام‌های اول تا سوم در مسابقات استانی، مقام دوازدهم مسابقات گرند فوندو اتریش در سال ۲۰۱۳، مقام چهارم تور تایلند در سال ۲۰۱۸ و چندین عنوان قهرمانی کشور در رده پیشکسوتان اشاره کرد.

صمدی فر همچنین دارای سوابق و مدارک مختلف در حوزه دوچرخه سواری و ورزش است:

• داور رسمی درجه دو فدراسیون دوچرخه سواری
• مربی و داور درجه سه رشته ترایاتلون
• مربی بین‌المللی دوچرخه سواری LEVEL ۲ UCI

او از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶ به‌عنوان مربی در مدرسه دوچرخه سواری ایران زمین به مدیریت زنده یاد بیژن امیرآخوری فعالیت داشت. به گفته صمدی فر، یکی از دستاوردهای این مدرسه عضویت یکی از دختران ورزشکار آن در تیم ملی سرعت ایران و حضور او در مسابقات کاپ آسیایی سال ۲۰۱۵ در تایلند بود.

اما نقطه عطف ورود او به حوزه بایک فیتینگ به سال ۲۰۱۳ بازمی‌گردد؛ زمانی که برای شرکت در مسابقات گرند فوندو راهی اتریش شد.

صمدی فر در آن سفر با علم بایک فیتینگ و اهمیت آن در دوچرخه سواری بیشتر آشنا شد. پس از بازگشت به ایران، حدود دو سال به تحقیق و مطالعه مقالات و موضوعات مرتبط با بایک فیتینگ پرداخت، ابزارها و تجهیزات مورد نیاز را تهیه کرد و با بایک فیترهای مطرح جهان ارتباط برقرار کرد.

در نهایت از سال ۲۰۱۵ فعالیت حرفه‌ای خود را در زمینه بایک فیتینگ برای دوچرخه سواران کورسی و کوهستان آغاز کرد.

آیا بایک فیتینگ فقط برای ورزشکاران حرفه‌ای است؟

بایک فیتینگ محدود به ورزشکاران حرفه‌ای نیست. هر دوچرخه سواری که ساعت‌های زیادی روی دوچرخه می‌نشیند، ممکن است از تنظیم دقیق موقعیت بدن و دوچرخه بهره ببرد.

دوچرخه سواران تفریحی، طبیعت‌گردها و افرادی که با دوچرخه سفر می‌کنند نیز در میان مراجعه‌کنندگان قرار دارند؛ به‌خصوص کسانی که کیفیت سواری، راحتی و سلامت بدن در طول رکاب زدن برایشان اهمیت دارد.

در واقع، هرچه زمان بیشتری را روی دوچرخه سپری کنید، اهمیت قرارگیری مناسب بدن و تنظیم صحیح اجزای دوچرخه نیز بیشتر می‌شود.

چرا ممکن است بایک فیتینگ در طول زمان دوباره لازم شود؟

بدن و توانایی دوچرخه سوار در طول زمان ثابت نمی‌ماند. با افزایش سطح آمادگی جسمانی و کسب مهارت‌های بیشتر در دوچرخه سواری، ممکن است نیاز به اصلاح برخی زوایا و تنظیمات دوچرخه ایجاد شود.

به همین دلیل صمدی فر توصیه می‌کند که به‌صورت ایده‌آل، هر دوچرخه سوار سالانه یک‌بار برای بایک فیتینگ و کنترل زوایا اقدام کند تا در صورت نیاز، تنظیمات متناسب با شرایط جدید او اصلاح شوند.

یک بایک فیتینگ؛ برای سال‌ها دوچرخه سواری بهتر

وقتی دوچرخه سوار ساعت‌ها، روزها و سال‌ها روی دوچرخه رکاب می‌زند، تنظیم نبودن موقعیت بدن می‌تواند کیفیت تجربه او را تحت تأثیر قرار دهد. از نگاه صمدی فر، بایک فیتینگ می‌تواند با اصلاح موقعیت بدن و دوچرخه، راحتی و کیفیت رکاب زدن را افزایش دهد.

«شما ساعت‌ها روی دوچرخه در حال رکاب زدن هستید؛ روزها در طول هفته و سال‌ها قرار است که دوچرخه سواری کنید. حالا تصور کنید که با یک دوچرخه‌ای که تنظیم نیست، این همه مدت رنج بکشید.»

او معتقد است یک جلسه بایک فیتینگ می‌تواند به دوچرخه سوار کمک کند تا با موقعیتی متناسب‌تر با بدن خود، تجربه بهتری از رکاب زدن داشته باشد و از دوچرخه سواری لذت بیشتری ببرد.

جمع‌بندی؛ دوچرخه را برای خودتان تنظیم کنید

بایک فیتینگ فقط به بالا و پایین کردن زین محدود نمی‌شود. از محل قرارگیری پل کفش و ارتفاع زین گرفته تا موقعیت فرمان، کرپی، ترمزها و دسته دنده‌ها، مجموعه‌ای از عوامل در شکل‌گیری پوزیشن دوچرخه سوار نقش دارند.

آناتومی بدن، فرم لگن، فرم زانوها، طول کف پا، انعطاف‌پذیری، سطح آمادگی و حتی رشته و سبک دوچرخه سواری نیز باید در این فرآیند در نظر گرفته شوند.

در نهایت، مهم‌ترین اصل این است که تنظیمات دوچرخه باید متناسب با خود دوچرخه سوار انجام شود، نه بر اساس تنظیمات فرد دیگری یا یک نسخه ثابت برای همه.

«بطور کلی بایک فیتینگ باعث رفع مشکلات و دردهای موجود حین دوچرخه سواری شده و راحتی رکابزنی بواسطه افزایش راندمان حرکتی را به ارمغان می آورد و باعث افزایش لذت سواری و ترغیب ورزشکار به تمرین بیشتر می گردد.»

پایان/ح

تهیه و تنظیم : حمیدسلیمانی