معماری ایرانی اسلامی حلقه گمشده هویت شهری در شهرستان شهریار

معماری ایرانی اسلامی حلقه گمشده هویت شهری در شهرستان شهریار

معماری ایرانی- اسلامی حلقه گمشده هویت شهری در شهرستان شهریار

افسانه حمیدی

کارشناس ارشد میراث فرهنگی

هنر اسلامی هنری است برخاسته از باور اسلامی. هنرمند مسلمان با چنین باوری به خلق اثر هنری می­پردازد. هنر اسلامی مرتبط با فرهنگ و جامعه اسلامی است و جزئی لاینفک از باورهای دینی شمرده می­شود. این هنر، هنری روحانی و معنوی است که نگاهی ماورایی به جهان و دنیای مادی دارد. هنر اسلامی متکی بر حقایقی است بنیادی که طیفی از واژگان سامان یافته، در کنار یکدیگر آن را بیان می­کند و در مرکز این واژگان توحید الهی قرار دارد. هنر اسلامی که تجربه­ای زیباشناختی و غیر شخصی از وحدت و کثرت­های جهان است، به نحوی است که می­تواند جهان را روشنایی و صفا بخشد و به انسان­ها یاری رساند که، از کثرت تشویش­ها بگریزند و به آرامش روشن و مصفای وحدت بیکران باز گردند.

بازگشت دوباره معماري ايراني – اسلامي در مسئله شهرسازي به عنوان يكي از اصل­های ضروری  مديريتي در شهرسازی  باید مورد توجه قرار مي‌گيرد ضرورت كه در سال‌هاي اخير مديريت شهري به آن توجه ويژه داشته است.

هنوز هم مي‌توان در لابه‌لاي خاطرات بسياري از شهروندان خانه‌هاي قديمي آجر قرمز كه اطراف آن را درختان تنومند قديمي احاطه كرده بود، دركوبه‌هاي برنجي زنانه و مردانه و حياط‌هاي پر از گل‌هاي شمعداني با حوض فيروزه‌اي كه در وسط آن قرار داشت را پيدا كرد. اما آهسته آهسته بر اثر نفوذ معماری غربی  ساختمان های بلند

جا پاي خود را به جاي معماري اصيل ايراني – اسلامي داد. مردم تا آمدند به خود بيايند خانه‌هاي قوطي كبريت آپارتماني با نماهايي شبيه به هم با همان سبك معماري رومي، ايتاليايي و غربي، معماري ايراني – اسلامي را در حد يك خاطره باقي گذاشت. به نظر مي‌رسد كه اكنون دوره بازگشت در معماري شهرهاست. دوره‌اي كه به اعتقاد كارشناسان بايد دوره تبلور دوباره معماري اصلي و تاريخي ايراني و اسلامي در شهرسازي كلانشهرها باشد. بايد هرچه ممكن است محيط زندگي شهر، به‌گونه‌اي طراحي و ساخته شود كه تحقق سبك زندگي اسلامي راحت تر، امكان‌پذير باشد.» .آنچه معماری خانه‌های مسلمان نشین را از سایر معماری خانه‌های مسکونی جهان جدا می‌کند، احترام به انسان و فضا در تعریف مفهومی خاص از خانه برای بیان مفهوم سکونت می‌باشد. احترام به انسان و فضا همان مسئله‌ای است که در معماری خانه‌های ایرانی گذشته به آن توجه شده به صورتی که خانه‌های ایرانی گذشته را مورد حیرت و شگفتی روح انسانی قرار می‌دهد. اکنون این سوال پیش می‌آید؛ چگونه می‌توان خانه‌ای را با معماری اسلامی ایرانی طراحی کرد که آرامش ساکنان آن را فراهم کند؟ چگونه می‌توان معماری خانه‌های اسلامی را با معماری خانه‌های ایرانی پیوند زد؟ معماری اسلامی بر معماری ایران تاثیر بسیاری نهاده، اما با این وجود معماری ایرانی ویژگی‌های خاص خود را داراست. معماری اسلامی و معماری خانه‌های ایرانی بسیار به هم نزدیک بوده و پس از ورود اسلام به ایران، این دو معماری به دلیل نزدیک بودن اهداف در طراحی خانه، توانستند با هم ارتباط مناسبی برقرار کنند، به‌طوری که پس از تلفیق آن‌ها با هم، خانه‌های خلق شده در عین زیبایی، مکانی برای آرامش انسان شوند. از این جهت می‌توان از معماری ایرانی اسلامی به عنوان الگویی کاربردی، در طراحی خانه‌ها استفاده کرد تا بتوان به آرامش درون خانه دست یافت بازگشت دوباره معماري ايراني – اسلامي در مسئله شهرسازي در شهرستان شهریار نیز باید مورد توجه مسولان شهرسازی قرار بگیرد. شهرستان شهریار هم با قدمت هفت هزار ساله گوی سبقت در اثر پذیری از معماری غربی ربوده است. نمونه آن را در سطح شهر با ساختان های بلند و با سبک و سیاق و المان های شهری که برگرفته از معاری ایتالیایی روم می توان مشاهده کرد.

لزوم اجراي دقيق طرح جامع و تفصيلي شهرستان شهریار  يكي از راهكارهايي است كه كارشناسان و متخصصان شهرسازي از آن به عنوان عاملي در بازگشت روح معماري ايراني – اسلامي در ساخت ‌و‌سازهاي شهري نام مي‌برند. «در سال‌هاي اخير وزارت شهرسازی در بازگرداندن هويت تاريخي- اسلامي ايرانيان به كالبد شهرها  برنامه‌هاي زيادي را انجام داده است. از سوي ديگر برابر قوانيني كه در حوزه شهرسازي و معماري وجود دارد، وظيفه رعايت و توجه به معماري ايراني- اسلامي ‌برعهده وزارت راه و‌ شهرسازي گذاشته شده است و مسئولان دولتي بايد به اين مسئله توجه بيشتري داشته باشند. از جمله این  تلاش ها ساخت بازار ایرانی اسلامی در شهر اندیشه است.
شاخصه متمایزکننده بازار نقش جهان اندیشه را می‌توان در مرکز این بازار دانست، در واقع نقش جهان اندیشه را می‌توان یک بازار سه طبقه دانست که در تمام طبقات آن واحدهای تجاری دیده می‌شود. در این بازار رواق‌ها در سه طبقه (گودال باغچه، همکف و اول) برای حرکت افقی مردم تعبیه شده و پوسته خارجی بنا را ایجاد کرده است و دید افراد از طبقه اول، زیبایی باغ ایرانی را بهتر به نمایش می‌گذارد.

نحوه قرارگیری رواق‌ها در اطراف باغ ایرانی و دسترسی به بخشی از فضای تجاری از طریق این پوسته، علاوه بر درگیر کردن مردم با حیاط مرکزی پروژه به زنده بودن فضای میدان به عنوان یک عنصر شهری کمک می‌کند. همانند میدان امام در اصفهان یک آب نما هم که برگرفته از فین کاشان است در این بنای بزرگ و زیبا تعبیه شده است. در میدان اصلی و مرکزی این مجموعه آب‌نماهایی قرار دارد که شاخص‌ترین آنها آب‌نمای مقابل مسجد است. به گفته آیینی مدیرعامل شرکت عمران شهر جدید اندیشه این بازار در آینده‌ای نزدیک تبدیل به محل رفت و آمد گردشگران خارجی هم خواهد شد.

امید است مسولان شهری و شهرداری شهرستان شهریار نیز از عناصر معماری ایرانی اسلامی در ساخت بناهای شهری  استفاده نمایند..