علایم آلودگی و نحوه تشخیص شپش سر

علایم آلودگی و نحوه تشخیص شپش سر

شپش سر  و نحوه تشخیص آن


شپش انگل خارجي بدن انسان است كه قدمت آلودگي آن به دوران قبل از تاريخ بر مي گردد .

اين انگل گستردگي جهاني دارد، در ایران نیز بر اساس گزارشات، سالانه صدها هزار نفر به این انگل آلوده می شوند.

شپش سر در كودكان، بسيار شايع تر از بالغين بوده، در جنس مونث شايع تر از جنس مذكراست.

اين حشره به دنبال تماس هاي نزديكِ بين فردي يا نگامي كه افراد خانواده در فصول سرد براي تامين گرما،

لباس¬هاي بيشتري مي پوشند و به صورت دسته جمعي زندگي مي كنند از شخصي به شخص ديگر انتقال مي يابد.
شپش های انسانی حشراتی كوچك، بدون بال و خونخوار هستند. آنها مي توانند سر،

تن یا عانه را در انسان آلوده كنند. تخم شپش، رِشك نام دارد که بيضي شكل، سفيد رنگ و به اندازه ته سنجاق است

و برحسب نوع، به مو یا درز لباس مي چسبد. نکته مهم:

انتقال شپش انسان فقط از انسان به انسان ممکن است، موجود دیگری نمی تواند به عنوان مخزن عمل کند.
شپش سر

معمولا در لابه لاي موها و بر روي پوست سر بخصوص در نواحي پشت گوش و پس سر ديده مي شود؛

ولي در شرايط آلودگي شديد ممكن است در تمام پوست سر و حتي مَحاسن و ديگر بخش هاي مودار بدن ديده شود.
رنگ آن سفيد مایل به خاكستري است. شپش سر خود را محكم به پوست سر چسبانده، به خونخواري ادامه مي دهد

و به ندرت به مناطق كم موي بدن مهاجرت می کند ولي هرگز در ابرو و پلك تخم گذاري نمي نمايد.

اين شپش تخم خود (رشك) را در محل خروج ساقه مو از فولیکول مي چسباند.

علائم آلودگی و نحوه تشخيص شپش سر:

۱ مورد مشكوك: وجود خارش سر درجامعه آلوده به شپش.
۲٫ مورد احتمالي: وجود ضايعات به صورت خراش جلدي با يا بدون عفونت و وجود تورم غدد لنفاوی موضعي در

ناحيه پشت گوش و گردن (در آلودگي به شپش سر)
۳٫ مورد قطعي: مشاهده رشك یا شپش همراه با مشخصات باليني فوق.

عوارض پدیکلوزیس

.۱ خارش شديد پوست به علت تلقيح ماده بزاقي و مواد دفعي شپش به زير پوست
۲٫ پوسته پوسته شدن و ضخيم شدن پوست در اثر خاراندن زياد
۳٫ بروز عفونت هاي ثانويه باكتریایی به دنبال خاراندن زياد پوست (مثل زرد زخم و…)
مهمترين عارضه شپش، خاراندن شديد است كه فرد را کلافه، خسته، پريشان و بي خواب مي کند.

درمان شپش

افراد آلوده به پدیکلوز (شپش) جهت درمان باید به نزدیک ترین مرکز خدمات جامع سلامت،

پایگاه سلامت یا خانه بهداشت به محل سکونت خود مراجعه نمایند. شامپو و لوسیون های موجود برای درمان در

این واحدهای بهداشتی به صورت رایگان به خانواده ها تحویل داده می شود.
در موارد آلودگي به انواع شپش، اساس درمان متأثر از رعايت دقيق اصول بهداشت فردي، دسترسي و انجام استحمام منظم،

امكان تعويض مرتب و صحيح البسه است. ضروريست در كليه موارد آلودگي، باید به واحدهاي بهداشتي مراجعه شود

و اعضای خانوار فرد آلوده و ساير موارد تماس نزديك وی نيز معاينه و درمان شوند.
در اين درمان ضروري است شانه، برس، کلاه، روسري، مقنعه و چادر نماز مشترک، بالش، ملحفه و ساير وسايل

شخصي كه در انتشار آلودگي نقش دارند نيز از نظر انهدام رشك و شپش، مورد توجه قرار گيرند.

در همه موارد، بايستي افراد درمان شده يك تا دو هفته بعد از درمان اوليه تحت درمان مجدد قرار گيرند.

رشک زدایی

یکی از مراحل مهم در درمان موارد آلوده رشک زدایی می باشد. هيچ يك از شامپوها و لوسیون های موجود برای درمان شپش،

توان جداسازی رشک ها (تخم های شپش) را از موها ندارند؛ لذا در هر مورد پس از درمان لازم است

با استفاده از روش زير نسبت به جدا كردن رشك ها از مو اقدام شود:
– مخلوط آب و سرکه به نسبت ۵۰% تهیه شود.

(اضافه کردن یک پیمانه آب به یک پیمانه سرکه، ترجیحا سرکه سفید بهداشتی)
– مخلوط آب و سرکه، مستقیما بر روی تمامی موها مالیده و به خوبی ماساژ داده شود.
– بعد از ۳۰-۲۰ دقیقه با آب فراوان شستشو شود و با شانه دندانه ریز شانه شود تا رشک ها جدا شود.
– پس از خشک شدن موها نسبت به جداسازی تک تک رشک ها با شانه و انگشت اقدام شود.

نکته مهم: کوتاه کردن موها در درمان شپش تاثیری ندارد ولی براي تسهيل در امر شانه كردن و رشك زدايي كمك كننده است؛

در این خصوص لازم است توصیه شود قبل از کوتاه کردن مو، آرایشگر از آلودگی فرد به شپش مطلع شود

تا باعث انتشار آلودگی در آرایشگاه نشود یا می توان در منزل نسبت به کوتاه کردن مو اقدام نمود.

نكات كليدي درمورد شپش سر (پدیکلوزیس)

. ۱بالا بردن آگاهي بهداشتی خانواده ها، در هر جامعه، در تشخيص به موقع و درمان سريع افراد مبتلا مهم ترين نقش را دارد.
۲٫ اطلاع رساني به جامعه، تا در صورت مشاهده آلودگي به شپش، به واحدهاي بهداشتي مراجعه و تا تكميل درمان همكاري نمايند.
۳٫ معلمين و مربیان بهداشت مدارس، در بيماريابي و شناسایي مخازن اصلي آلودگي نقش بسيار مهمي را دارند؛

لذا آموزش راه هاي شناسایي آلودگي به شپش و پیشگیری از آن، نقش بسزايي در كاهش موارد ابتلا دارد.
۴٫ شپش سر عمدتاً لابه لای موهاي پس سر و بالاي گوش زندگي كرده، تخم گذاري مي كند؛

لذا توجه به اين نواحي در هنگام بيماريابي كمك كننده خواهد بود.
۵٫ در صورت وجود غدد لنفاوي متورم و دردناك در نواحي پس سر و پشت گوش حتماً بايد به فكر آلودگي به شپش سر بود.
۶٫ در مواجهه با هر مورد زرد زخم در ناحيه پوست سر بايستي به فكر آلودگي به شپش سر بوده،

از اين لحاظ ، معاينه و بررسي هاي لازم در راستای شناسایي رشك يا شپش نيز ضروری است.
۷٫ درمان فردي در آلودگي به شپش حتی اگر با بهترین روش ها انجام شود تاثير گذار نيست.

در صورتي كه فرد درمان شده در مجاورت و تماس نزديك با يك فرد آلوده به شپش قرار داشته باشد

حداكثر تا ۲ هفته بعد ممکن است مجددا آلوده شود؛

لذا مهم ترين اصل در مبارزه با شپش، بررسی و درمان اطرافیان افراد آلوده در صورت ابتلا به شپش و رفع آلودگي از كليه لوازم و وسايل مورد استفاده افراد به صورت همزمان است.

* با توجه به اينكه آلودگي به پدیکلوز، بيماري محسوب نمي شود و شپش سر نيز هيچ بيماري واگيري را منتقل نمي كند؛

لذا غربالگري پدیکلوزیس، جزء سياست هاي جاري مراقبت از بيماري هاي كشور نیست.
در صورتي كه در مراكز تجمعي مانند مدارس، مهدكودك ها، پادگان هاي نظامي، زندان ها، آسايشگاه هاي سالمندان و معلولين،

خوابگاه هاي شبانه روزي و… موارد آلودگي پيدا شود، لازم است افراد آلوده، خانواده هاي آنان و ساير موارد تماس،

مورد بررسي و معاينه قرار گيرند و آموزش هاي ضروري و درمان صحيح و مناسب، صورت پذيرد.
* لازم است در مواقع بروز آلودگي به شپش سر، از تعطيلي مدارس و سم پاشي سطوح و ديوارها اکیداً خودداري شود؛

چون نه تنها اقدام موثر و علمي در كنترل آلودگي نبوده، بلكه امكان دارد

پيامدهاي نامطلوبي هم براي سلامت دانش آموزان داشته باشد. در چنين مواقعي درمان صحيح افراد آلوده و

بررسي اعضاي خانواده آنها و پيگيري ۲ هفته بعد توصيه مي شود و

در صورت ادامه آلودگي تكرار درمان براي افراد آلوده در خانواده ضروري است.
* در آموزش ها بر استفاده از محلول سركه با آب به ميزان۲/۱ (۵۰% و شانه دندانه ريز چوبي و

يا فلزي براي از بين بردن و نابودی تخم های شپش )رشک) تاکید شود.
* بهترين راه كنترل پدیکلوزیس در خانواده ها و اماكن عمومي، رعايت اصول بهداشت فردي و محيط،

از جمله استحمام بدن و شستشوي مناسب لباس ها و لوازم شخصي است.
* از آنجاکه شپش سر عفونت و بيماري نيست؛ لذا جداسازي و يا تعطيلي کلاس درس در مدارس توصيه نمي شود.

براي اطمينان از درمان و رفع كامل آلودگي، ضروري است معاينه توسط تيم سلامت

(پزشك، مربي بهداشت، مراقب سلامت و بهورز) انجام شود.
* مدت زمان زنده ماندن شپش سر دور از بدن انسان کمتر از ۲۴ ساعت است.

گزارش شپش تن به دليل اهميت پزشكي آن، فوری است )ازجمله انتقال بيماري هايي همچون تيفوس،

تب راجعه اپيدميك، تب خندق و ساير عفونت هاي پوستي(.
مشاهده هر مورد آلودگي با شپش تن اپيدمي تلقی می شود و لازم است

کلیه اقدامات لازم توسط واحد بيماري هاي واگير انجام گيرد.

در موارد آلودگي به انواع مختلف شپش در صورت عدم رعايت اصول بهداشت فردي و محيط و عدم درمان صحيح

و مناسب، موارد عود به وفور مشاهده مي شود .ضمنا آلودگي به پديكولوزيس مصونيت ندارد.